Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14134-1:2024 về Đất dùng trong xây dựng đường bộ - Phương pháp thử - Phần 1: Chuẩn khô mẫu đất quy định phương pháp chuẩn bị khô mẫu đất phục vụ cho các thí nghiệm xác định các chỉ tiêu cơ lý của đất trong xây dựng công trình đường bộ.

Phạm vi và đối tượng áp dụng của tiêu chuẩn

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn này quy định phương pháp chuẩn bị khô các mẫu đất (bao gồm đất tự nhiên hoặc đất đã qua xử lý cải tạo) trước khi tiến hành các thử nghiệm cơ lý trong phòng thí nghiệm phục vụ thiết kế, thi công và nghiệm thu công trình đường bộ.
• Đối tượng áp dụng: Các phòng thí nghiệm chuyên ngành xây dựng công trình giao thông (LAS-XD), các tổ chức tư vấn thiết kế, giám sát, các nhà thầu thi công và các cơ quan quản lý chất lượng công trình đường bộ.

Quy định chung về chuẩn bị mẫu đất

• Mẫu đất sau khi đưa về phòng thí nghiệm phải được kiểm tra, phân loại và bảo quản đúng quy định để tránh làm thay đổi các tính chất tự nhiên ban đầu hoặc bị lẫn tạp chất bên ngoài.
• Quá trình làm khô mẫu phải tuân thủ nguyên tắc không làm thay đổi cấu trúc hạt và tính chất cơ lý cốt lõi của đất. Đặc biệt đối với đất sét hoặc đất có chứa hàm lượng hữu cơ cao, việc kiểm soát nhiệt độ làm khô là cực kỳ quan trọng để tránh làm biến đổi đặc tính của đất.

Thiết bị và dụng cụ phục vụ chuẩn bị mẫu

• Tủ sấy: Thiết bị sấy có khả năng khống chế và duy trì nhiệt độ ổn định theo yêu cầu của từng loại đất.
• Khay đựng mẫu: Các khay bằng kim loại hoặc vật liệu chịu nhiệt, không hút ẩm và không phản ứng hóa học với đất.
• Dụng cụ nghiền: Cối và chày gỗ hoặc chày bọc cao su chuyên dụng nhằm mục đích làm tơi các hạt đất liên kết mà không làm vỡ các hạt sỏi, sạn tự nhiên có trong mẫu.
• Hệ thống rây tiêu chuẩn: Bộ rây với các kích thước lỗ sàng khác nhau để phân loại hạt đất theo yêu cầu của các bước thí nghiệm kế tiếp.
• Cân kỹ thuật: Cân có độ chính xác và phạm vi đo phù hợp với khối lượng mẫu cần chuẩn bị.

Quy trình thực hiện chuẩn khô mẫu đất

• Bước 1: Làm khô sơ bộ: Trải mỏng mẫu đất trên các khay sạch và tiến hành phơi khô tự nhiên trong phòng thoáng gió (khô gió) hoặc sấy ở nhiệt độ thấp được kiểm soát chặt chẽ cho đến khi đất đạt trạng thái khô thích hợp để nghiền.
• Bước 2: Nghiền tơi mẫu: Sử dụng cối và chày bọc cao su để nghiền nhẹ nhàng các cục đất liên kết, đảm bảo tách rời các hạt mịn bám quanh hạt thô mà không làm phá hủy cơ học các hạt đá, sỏi sạn.
• Bước 3: Rây phân loại: Tiến hành rây mẫu đất đã nghiền qua các cỡ rây tiêu chuẩn để tách biệt các nhóm hạt có kích thước khác nhau theo yêu cầu cụ thể của từng phương pháp thử nghiệm tiếp theo.
• Bước 4: Chia mẫu đại diện: Áp dụng phương pháp chia tư hoặc sử dụng thiết bị chia mẫu chuyên dụng để thu được lượng mẫu thử đại diện có khối lượng phù hợp, tránh hiện tượng phân tầng hoặc mất mát hạt mịn.

Yêu cầu về báo cáo và lưu trữ thông tin

• Mọi thông tin liên quan đến quá trình chuẩn bị mẫu bao gồm nguồn gốc mẫu đất, phương pháp làm khô (phơi tự nhiên hay sấy), nhiệt độ sấy cụ thể và các hiện tượng bất thường (nếu có) phải được ghi chép đầy đủ vào nhật ký phòng thí nghiệm.
• Phần mẫu đất sau khi chuẩn bị xong nếu chưa thí nghiệm ngay phải được bảo quản trong các hộp kín hoặc túi nilon chuyên dụng chống ẩm để ngăn ngừa sự hấp thụ hơi nước từ môi trường xung quanh.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14134-1:2024 có hiệu lực kể từ ngày ban hành, thiết lập quy trình chuẩn hóa cho công tác chuẩn bị mẫu đất, tạo cơ sở đồng bộ và chính xác cho các bước thử nghiệm cơ lý tiếp theo trong xây dựng công trình giao thông đường bộ tại Việt Nam.