Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12888-1:2020 về Mẫu thạch học - Phần 1: Yêu cầu chung khi gia công và phân tích quy định các nguyên tắc, yêu cầu kỹ thuật cơ bản trong quá trình gia công và phân tích các mẫu thạch học phục vụ cho công tác nghiên cứu địa chất, khoáng sản.

Phạm vi áp dụng và đối tượng áp dụng

Tiêu chuẩn này áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động gia công, phân tích mẫu thạch học (bao gồm lát mỏng, lát mỏng - mài bóng, mẫu mài láng) từ các loại đá, quặng và các sản phẩm liên quan trong lĩnh vực địa chất và khoáng sản tại Việt Nam.

Thuật ngữ và định nghĩa cốt lõi

• Mẫu thạch học: Là mẫu đá hoặc quặng được thu thập và xử lý theo các quy trình kỹ thuật để phục vụ cho việc quan sát, phân tích dưới kính hiển vi hoặc các thiết bị phân tích chuyên dụng khác.
• Lát mỏng thạch học (Thin section): Là mẫu đá được mài mỏng đến độ dày tiêu chuẩn (thường là 0,03 mm) và dán lên lam kính để quan sát dưới kính hiển vi phân cực truyền qua.
• Mẫu mài láng (Polished section): Là mẫu đá hoặc quặng được mài phẳng và đánh bóng bề mặt để quan sát dưới kính hiển vi phản xạ.

Yêu cầu chung đối với công tác gia công mẫu

• Tiếp nhận và chuẩn bị mẫu: Mẫu gửi đến phòng thí nghiệm phải có đầy đủ thông tin về nguồn gốc, ký hiệu, mô tả sơ bộ và yêu cầu phân tích cụ thể. Mẫu phải được làm sạch, sấy khô ở nhiệt độ thích hợp trước khi tiến hành gia công.
• Quy trình cắt mẫu: Sử dụng máy cắt chuyên dụng với lưỡi cắt kim cương và chất làm mát phù hợp để tránh làm nứt vỡ hoặc biến đổi cấu trúc tự nhiên của mẫu đá. Kích thước lát cắt phải đảm bảo đại diện cho đặc trưng thạch học của mẫu gốc.
• Quy trình mài và đánh bóng: Quá trình mài thô, mài tinh và đánh bóng phải tuân thủ nghiêm ngặt trình tự sử dụng các cỡ hạt bột mài từ thô đến mịn. Bề mặt mẫu sau khi gia công phải phẳng, không có vết xước sâu, không bị bóc tách các khoáng vật mềm và đạt độ dày tiêu chuẩn đối với lát mỏng.
• Gắn mẫu và bảo vệ mẫu: Sử dụng các loại keo dán chuyên dụng (như keo epoxy hoặc Canada balsam) có chiết suất phù hợp để dán mẫu lên lam kính. Lát mỏng sau khi hoàn thiện cần được đậy bằng lá kính mỏng (cover slip) hoặc phủ lớp bảo vệ để tránh hư hại vật lý và hóa học.

Yêu cầu đối với công tác phân tích mẫu

• Thiết bị phân tích: Kính hiển vi địa chất (phân cực truyền qua và phản xạ) và các thiết bị phân tích bổ trợ phải được hiệu chuẩn định kỳ, đảm bảo độ phóng đại và độ phân giải theo tiêu chuẩn kỹ thuật.
• Nội dung phân tích thạch học: Xác định thành phần khoáng vật, đặc điểm kiến trúc, cấu tạo của đá; xác định tên đá và đưa ra các nhận định về nguồn gốc thành tạo, quá trình biến chất hoặc biến đổi thứ sinh.
• Kiểm soát chất lượng: Quá trình phân tích phải được thực hiện bởi kiểm định viên có chuyên môn phù hợp. Kết quả phân tích phải được ghi chép đầy đủ, rõ ràng và lưu trữ hệ thống.

Yêu cầu về an toàn lao động và bảo vệ môi trường

• An toàn lao động: Kỹ thuật viên gia công mẫu phải được trang bị đầy đủ bảo hộ lao động (kính bảo hộ, khẩu trang chống bụi, găng tay, nút tai chống ồn) khi vận hành máy cắt, máy mài.
• Bảo vệ môi trường: Nước thải và chất thải rắn phát sinh từ quá trình cắt, mài mẫu phải được thu gom và xử lý theo đúng quy định về bảo vệ môi trường, tránh xả trực tiếp ra hệ thống thoát nước chung gây tắc nghẽn hoặc ô nhiễm.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12888-1:2020 có hiệu lực kể từ ngày công bố. Các cơ sở nghiên cứu, phòng thí nghiệm địa chất cần rà soát và điều chỉnh quy trình công nghệ gia công, phân tích mẫu thạch học để đảm bảo tính đồng bộ và chính xác theo quy định của tiêu chuẩn này.