Vào ngày 25 tháng 4 năm 1989, Hội đồng Nhà nước đã ban hành Pháp lệnh Bảo vệ và phát triển nguồn lợi thuỷ sản năm 1989 do Chủ tịch Võ Chí Công ký. Đây là văn bản pháp lý quan trọng thiết lập hệ thống quy định toàn diện nhằm quản lý, bảo vệ, khai thác và tái tạo nguồn lợi thủy sản, đồng thời bảo vệ môi trường sống của các loài thủy sinh vật, bảo đảm lợi ích kinh tế - xã hội trước mắt và lâu dài của đất nước.

Phạm vi và đối tượng áp dụng: Pháp lệnh áp dụng đối với mọi tổ chức nhà nước, xã hội, tập thể, tư nhân và cá nhân (trong nước và nước ngoài) có hoạt động liên quan đến việc khai thác, nuôi trồng, nghiên cứu, bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản. Phạm vi điều chỉnh bao gồm toàn bộ nguồn lợi thủy sản (các sinh vật có giá trị kinh tế, khoa học) và môi trường sống của chúng tại các vùng nước nội địa, nội thủy, lãnh hải, vùng tiếp giáp, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa thuộc chủ quyền và quyền tài phán của Việt Nam.

Chế độ sở hữu và nguyên tắc quản lý nguồn lợi thủy sản

• Sinh vật thủy sản sống tự nhiên ở các vùng nước thuộc chủ quyền và quyền tài phán của Việt Nam thuộc sở hữu toàn dân. Sinh vật thủy sản do nuôi trồng thuộc sở hữu toàn dân hoặc các hình thức sở hữu khác theo quy định của pháp luật.
• Nhà nước thống nhất quản lý nguồn lợi thủy sản và môi trường sống của chúng bằng các chính sách, quy hoạch và kế hoạch cụ thể; sử dụng tổng hợp các biện pháp tuyên truyền, giáo dục, kỹ thuật, kinh tế và pháp luật để bảo vệ, đặc biệt là đối với các loài quý hiếm, có giá trị kinh tế cao.
• Nhà nước thực hiện giao vùng nước ổn định lâu dài hoặc có thời hạn cho các tổ chức, cá nhân để nuôi trồng, khai thác thủy sản. Việc thu hồi vùng nước đã giao chỉ được thực hiện trong các trường hợp do pháp luật quy định cụ thể.

Các hành vi bị nghiêm cấm để bảo vệ nguồn lợi thủy sản

• Nghiêm cấm sử dụng chất độc hại, chất nổ, súng đạn, dòng điện làm tê liệt hoặc làm chết hàng loạt để khai thác nguồn lợi thủy sản.
• Cấm xả, thải, để rò rỉ các chất độc hại có nồng độ vượt quá giới hạn quy định vào môi trường nước.
• Cấm phá hoại rừng ngập mặn, rừng đầu nguồn, các rạn đá, rạn san hô, bãi thực vật ngầm và các sinh cảnh đặc biệt khác của thủy sản.
• Cấm tự ý xây dựng mới, phá bỏ hoặc thay đổi các công trình liên quan đến vùng nước và môi trường sống gây thiệt hại lớn đến nguồn lợi thủy sản, trừ trường hợp đặc biệt được Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng cho phép.
• Cấm khai thác hoặc cấm khai thác có thời hạn tại các khu vực bãi đẻ, nơi sinh sống tập trung của các loài thủy sản thời kỳ còn bé.
• Cấm đánh bắt, tổ chức tiêu thụ các loài thủy sản có giá trị kinh tế cao, quý hiếm hoặc có nguy cơ bị tuyệt chủng trong danh mục bảo vệ. Việc lấy giống các loài này để tái tạo hoặc nghiên cứu khoa học phải tuân theo hướng dẫn của Bộ Thủy sản.

Quy định về hoạt động khai thác, nuôi trồng và phát triển nguồn lợi

• Bộ trưởng Bộ Thủy sản quy định mức sản lượng, đối tượng và các loại nghề khai thác tại các vùng nước để bảo đảm khả năng tái sinh tự nhiên của nguồn lợi.
• Quy định rõ danh mục các nghề và phương tiện khai thác phải đăng ký; các nghề bị cấm hoặc hạn chế; thực hiện phân vùng, phân tuyến sản xuất trên biển và di chuyển lực lượng khai thác theo mùa vụ hàng năm. Tổ chức, cá nhân hành nghề thuộc diện phải đăng ký bắt buộc phải có giấy phép hoạt động.
• Việc nhập khẩu các giống thủy sản mới vào Việt Nam, di giống và thuần hóa giống phải tuân thủ quy định của Bộ Thủy sản nhằm phòng ngừa dịch bệnh.
• Nhà nước khuyến khích các hình thức nhận khoán, thuê, đấu thầu vùng nước để nuôi trồng, khai thác và bảo vệ nguồn lợi thông qua hợp đồng. Người sản xuất được hưởng lợi ích vật chất từ thành quả lao động, được quyền chuyển nhượng, bán sản phẩm và có nghĩa vụ nộp thuế theo quy định.

Hệ thống quản lý nhà nước và công tác thanh tra

• Hội đồng Bộ trưởng thống nhất quản lý nhà nước về bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản trên quy mô cả nước.
• Bộ Thủy sản chịu trách nhiệm tổ chức nghiên cứu, điều tra, thăm dò nguồn lợi; hướng dẫn xây dựng, tổng hợp và trình Hội đồng Bộ trưởng phê duyệt quy hoạch, kế hoạch chung; đồng thời tổ chức thực hiện công tác thanh tra chuyên ngành trên phạm vi toàn quốc.
• Ủy ban nhân dân các cấp (tỉnh, huyện, xã) có trách nhiệm xây dựng, tổng hợp và trình Hội đồng nhân dân cùng cấp thông qua quy hoạch, kế hoạch bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản tại địa phương mình quản lý.
• Lực lượng thanh tra chuyên ngành phối hợp với các ngành, các cấp thực hiện thanh tra tại các vùng nước trọng điểm, khu vực cấm khai thác và các khu vực bảo vệ đặc biệt.

Thẩm quyền giải quyết khiếu nại và tranh chấp

• Tranh chấp giữa các tổ chức, cá nhân trong cùng một quận, huyện do Ủy ban nhân dân cấp huyện giải quyết. Nếu không đồng ý, có quyền khiếu nại lên Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (quyết định của cấp tỉnh là cuối cùng).
• Tranh chấp giữa các quận, huyện trong cùng một tỉnh do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh giải quyết. Nếu không đồng ý, khiếu nại lên Bộ Thủy sản (quyết định của Bộ trưởng Bộ Thủy sản là cuối cùng).
• Tranh chấp giữa các ngành trung ương hoặc giữa các tỉnh do Bộ trưởng Bộ Thủy sản giải quyết. Nếu không đồng ý, khiếu nại lên Hội đồng Bộ trưởng (quyết định của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng là cuối cùng).
• Tranh chấp về đăng ký, cấp hoặc thu hồi giấy phép hành nghề do Ủy ban nhân dân cùng cấp với cơ quan cấp phép giải quyết; khiếu nại tiếp theo lên Ủy ban nhân dân cấp trên trực tiếp (quyết định của cấp trên trực tiếp là cuối cùng).
• Tranh chấp hợp đồng giao khoán, thuê, nhận thầu được giải quyết theo trình tự tố tụng dân sự hoặc trọng tài kinh tế. Tranh chấp bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do Tòa án nhân dân giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự.

Hợp tác quốc tế và quy định đối với tổ chức, cá nhân nước ngoài

• Nhà nước Việt Nam sẵn sàng hợp tác với các nước và tổ chức quốc tế trong việc bảo vệ môi trường sống, đường di cư của các đàn cá và nguồn lợi thủy sản liên quan.
• Khuyến khích tổ chức, cá nhân nước ngoài và người Việt Nam định cư ở nước ngoài đầu tư vào nghiên cứu, thăm dò, nuôi trồng, khai thác, chế biến và bảo vệ nguồn lợi thủy sản theo Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.
• Tàu thuyền nước ngoài khi qua lại hoặc hoạt động tại các vùng nước của Việt Nam phải tuân thủ nghiêm ngặt Pháp lệnh này và các quy định pháp luật liên quan. Hoạt động khai thác, nghiên cứu của tàu thuyền nước ngoài bắt buộc phải có giấy phép và chịu sự hướng dẫn của Bộ Thủy sản Việt Nam.
• Các tranh chấp có yếu tố nước ngoài được giải quyết tại cơ quan trọng tài Việt Nam hoặc cơ quan xét xử khác do các bên thỏa thuận.

Khen thưởng và xử lý vi phạm

• Tổ chức, cá nhân có thành tích xuất sắc trong việc bảo vệ, phát triển nguồn lợi thủy sản và ngăn chặn các hành vi phá hoại sẽ được Nhà nước khen thưởng về vật chất và tinh thần.
• Mọi hành vi vi phạm quy định về đăng ký, giấy phép, sử dụng ngư cụ trái phép, gây ô nhiễm môi trường, đánh bắt trộm hoặc các hành vi hủy hoại khác sẽ bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.

Hiệu lực thi hành: Pháp lệnh Bảo vệ và phát triển nguồn lợi thuỷ sản năm 1989 có hiệu lực thi hành kể từ ngày ban hành (ngày 25 tháng 4 năm 1989). Tất cả các quy định trước đây trái với Pháp lệnh này đều bị bãi bỏ. Hội đồng Bộ trưởng chịu trách nhiệm ban hành các văn bản quy định chi tiết để hướng dẫn thi hành Pháp lệnh này.