Nghị định 304/2025/NĐ-CP quy định chi tiết về điều kiện tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu được thu giữ theo quy định tại Luật Các tổ chức tín dụng. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm cụ thể hóa cơ chế thu giữ tài sản bảo đảm, bảo đảm sự cân bằng giữa quyền thu hồi nợ của các tổ chức tài chính và quyền an sinh xã hội tối thiểu của người đi vay.

Phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng

Nghị định này quy định chi tiết về các điều kiện đối với tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu được thu giữ theo quy định tại điểm đ khoản 2 Điều 198a Luật Các tổ chức tín dụng số 32/2024/QH15 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 96/2025/QH15).

Đối tượng áp dụng của Nghị định bao gồm:

• Các tổ chức tín dụng.
• Chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam.
• Tổ chức mà Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ có chức năng mua, bán, xử lý nợ (VAMC).
• Các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến quá trình thu giữ và xử lý tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu.

Giải thích các khái niệm cốt lõi

Để đảm bảo tính thống nhất trong quá trình thực thi, Nghị định đưa ra định nghĩa cụ thể đối với hai nhóm tài sản bảo đảm có tính chất đặc thù ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân:

• Chỗ ở duy nhất: Là chỗ ở hợp pháp của bên bảo đảm là cá nhân, thuộc quyền sở hữu của họ, là nơi đăng ký thường trú hoặc tạm trú và bên bảo đảm không còn chỗ ở nào khác nếu tài sản này bị thu giữ.
• Công cụ lao động chủ yếu hoặc duy nhất: Là động sản được dùng làm phương tiện sinh sống chủ yếu hoặc duy nhất của bên bảo đảm là cá nhân. Tại thời điểm xác định, công cụ này phải có giá trị không quá 24 tháng lương tối thiểu vùng và nếu bị thu giữ, bên bảo đảm sẽ không còn đủ thu nhập để đạt mức tối thiểu theo quy định của Chính phủ về lương tối thiểu đối với người lao động.

Điều kiện thu giữ tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu

Nghị định phân định rõ điều kiện thu giữ đối với từng nhóm tài sản bảo đảm nhằm bảo vệ quyền lợi an sinh xã hội của người dân:

• Đối với tài sản là chỗ ở duy nhất hoặc công cụ lao động chủ yếu/duy nhất: Chỉ được tiến hành thu giữ khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện chung quy định tại điểm a, b, c, d, e khoản 2 Điều 198a Luật Các tổ chức tín dụng và phải thỏa mãn thêm điều kiện hỗ trợ tài chính cụ thể. Trường hợp thu giữ chỗ ở duy nhất, bên nhận bảo đảm phải trích một khoản tiền hỗ trợ cho bên bảo đảm bằng 12 tháng lương tối thiểu vùng. Trường hợp thu giữ công cụ lao động chủ yếu hoặc duy nhất (không hình thành từ vốn vay), bên nhận bảo đảm phải trích một khoản tiền hỗ trợ bằng 06 tháng lương tối thiểu vùng.
• Đối với các tài sản bảo đảm thông thường khác: Việc thu giữ được thực hiện khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện quy định tại điểm a, b, c, d, e khoản 2 Điều 198a Luật Các tổ chức tín dụng số 32/2024/QH15 (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 96/2025/QH15).

Quyền và trách nhiệm của bên bảo đảm

Bên bảo đảm có vai trò chủ động trong việc chứng minh tình trạng tài sản của mình thông qua các quy định sau:

• Tại hợp đồng bảo đảm hoặc văn bản khác, bên bảo đảm phải cam kết xác nhận và chứng minh tài sản thuộc hoặc không thuộc trường hợp đặc biệt (chỗ ở duy nhất hoặc công cụ lao động chủ yếu/duy nhất) trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ ngày nhận được yêu cầu từ bên nhận bảo đảm.
• Trường hợp bên bảo đảm không thực hiện xác nhận và chứng minh trong thời hạn quy định, tài sản bảo đảm là chỗ ở hoặc công cụ lao động đó mặc nhiên được xác định là không thuộc trường hợp đặc biệt và sẽ áp dụng quy trình thu giữ thông thường.
• Bên bảo đảm phải chịu trách nhiệm hoàn toàn trước pháp luật về tính trung thực, hợp pháp của các tài liệu chứng minh đã cung cấp, bao gồm: Giấy chứng nhận quyền sở hữu tài sản; sao kê tài khoản ngân hàng thể hiện thu nhập hàng tháng; tài liệu chứng minh thực hiện nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân; hóa đơn điện, nước hoặc internet ghi nhận địa chỉ cư trú; và các tài liệu liên quan khác.

Quyền và trách nhiệm của tổ chức tín dụng và tổ chức mua bán nợ

Nghị định quy định rõ trách nhiệm của bên nhận bảo đảm nhằm đảm bảo tính minh bạch và nhân văn trong quá trình xử lý nợ:

• Cung cấp đầy đủ, rõ ràng thông tin cho bên bảo đảm về quyền và trách nhiệm của các bên theo quy định tại Nghị định này.
• Thực hiện trích và chi trả khoản tiền hỗ trợ (12 tháng hoặc 6 tháng lương tối thiểu) cho bên bảo đảm khi tiến hành thu giữ tài sản đặc thù. Khoản tiền này được hạch toán trực tiếp vào chi phí xử lý tài sản bảo đảm của tổ chức.
• Được quyền tiến hành thu giữ tài sản bảo đảm khi đáp ứng đủ các điều kiện theo quy định. Quy trình thu giữ phải tuân thủ nghiêm ngặt các trình tự, thủ tục quy định tại Luật Các tổ chức tín dụng.

Hiệu lực thi hành và điều khoản chuyển tiếp

Nghị định 304/2025/NĐ-CP chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01 tháng 12 năm 2025. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các tổ chức, cá nhân có liên quan chịu trách nhiệm thi hành Nghị định này.

Về điều khoản chuyển tiếp, đối với các hợp đồng bảo đảm hoặc văn bản thỏa thuận đã được ký kết trước ngày Nghị định này có hiệu lực thi hành, việc thu giữ tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu vẫn phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện quy định tại Nghị định này.