Ngày 25 tháng 6 năm 2015, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã ban hành Lệnh số 07/2015/L-CTN về việc công bố Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 (Luật số 83/2015/QH13). Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhằm công bố chính thức đạo luật nền tảng trong hệ thống tài chính công, thiết lập các nguyên tắc quản lý, phân cấp và sử dụng ngân sách nhà nước một cách minh bạch, hiệu quả và bền vững.

Văn bản xác định rõ phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng đối với toàn bộ hoạt động liên quan đến ngân sách nhà nước, cụ thể:

• Phạm vi điều chỉnh: Luật quy định về lập dự toán, chấp hành, kiểm toán, quyết toán, giám sát ngân sách nhà nước; quy định rõ nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong lĩnh vực ngân sách nhà nước.
• Đối tượng áp dụng: Áp dụng đối với các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị và các tổ chức chính trị - xã hội; các tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp được ngân sách nhà nước hỗ trợ theo nhiệm vụ được giao; các đơn vị sự nghiệp công lập cùng các tổ chức, cá nhân khác có liên quan trực tiếp đến ngân sách nhà nước.

Nội dung cốt lõi của các điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4)

Dưới đây là phân tích chi tiết các quy định mang tính nguyên tắc và định hướng nền tảng được quy định tại phần mở đầu của Luật Ngân sách nhà nước 2015:

1. Phạm vi điều chỉnh toàn diện của Luật Ngân sách nhà nước

• Luật bao quát toàn bộ chu trình ngân sách từ khâu lập dự toán, chấp hành ngân sách, kiểm toán, quyết toán đến khâu giám sát ngân sách nhà nước, đảm bảo mọi dòng tiền công đều được kiểm soát chặt chẽ.
• Quy định rõ ràng về phân cấp quản lý nguồn thu, nhiệm vụ chi và quan hệ giữa các cấp ngân sách, tạo sự chủ động cho các địa phương đồng thời bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương trong việc điều tiết vĩ mô.

2. Đối tượng áp dụng rộng rãi và chặt chẽ

• Xác định cụ thể các cơ quan, đơn vị thụ hưởng và sử dụng ngân sách nhà nước từ trung ương đến địa phương, thiết lập trách nhiệm giải trình đối với từng chủ thể.
• Đưa các tổ chức xã hội, đơn vị sự nghiệp công lập vào diện quản lý nghiêm ngặt khi có sử dụng hoặc nhận hỗ trợ từ nguồn ngân sách nhà nước, nhằm tránh thất thoát và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn công.

3. Nguyên tắc áp dụng pháp luật và tương thích quốc tế

• Luật Ngân sách nhà nước 2015 ưu tiên áp dụng các quy định của Điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên trong trường hợp có sự khác biệt giữa quy định của Luật này với Điều ước quốc tế đó.
• Quy định này đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật trong nước và sự tương thích với các cam kết tài chính quốc tế mà Việt Nam đã ký kết, tạo môi trường đầu tư minh bạch.

4. Giải thích các thuật ngữ chuyên ngành cốt lõi

Để đảm bảo sự hiểu thống nhất trong quá trình thực thi, Luật đã định nghĩa chi tiết các khái niệm cơ bản bao gồm:

• Ngân sách nhà nước: Là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.
• Ngân sách trung ương và Ngân sách địa phương: Phân định rõ ngân sách trung ương là nguồn lực thực hiện các nhiệm vụ cấp quốc gia, trong khi ngân sách địa phương phục vụ các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội thuộc phạm vi quản lý của chính quyền địa phương các cấp.
• Chi đầu tư phát triển và Chi thường xuyên: Phân biệt rõ ràng giữa chi đầu tư phát triển (tạo ra tài sản vật chất, hạ tầng) và chi thường xuyên (duy trì hoạt động của bộ máy nhà nước), từ đó định hình cơ cấu chi ngân sách bền vững.
• Dự phòng ngân sách: Là khoản chi chưa phân bổ trong dự toán ngân sách được cơ quan có thẩm quyền quyết định ở mỗi cấp ngân sách để xử lý các nhiệm vụ cấp bách phát sinh ngoài dự toán như thiên tai, dịch bệnh, quốc phòng, an ninh.

Hiệu lực thi hành

Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 có hiệu lực thi hành từ năm ngân sách 2017 và thay thế cho Luật Ngân sách nhà nước năm 2002. Lệnh công bố của Chủ tịch nước đánh dấu bước chuyển đổi quan trọng trong việc hiện đại hóa công tác quản lý tài chính công tại Việt Nam, hướng tới sự minh bạch, công bằng và hiệu quả tối đa.